Chang K'ien (Zhang Qian, Çang K'ien) , Eski Han Hanedanlığı döneminin en önemli generali ve kaşifidir. Batı Han Hanedanlığı döneminde yaşamış olan bu kaşif Çin'in Batı Asya'ya açılmasında önemli bir rol oynamıştır. Chang K'ien’in bu yolculuğu şu şekilde başladı:
Batı Han Hanedanlığı'nı zirveye çıkaran lider Han Wudi (MÖ 1656-87) [1], Xiong-nu'ların (Hiong-nu) zaferleriyle daralmış olan hanedan sınırlarını bu durumdan kurtarmak için çevresinden ittifak arıyordu. Ancak bu durum çevresindeki barbar kavimlerden hiçbirinin umurunda değildi. İmparator, Lung-si (Kansu, Gansu) tarafına yerleşmiş olan bir kavimin Xiong-nu'lar tarafından batıya sürüldüğünü öğrenmişti. Bunun üzerine Wudi, hem Yüe-chi adındaki bu kavmi bulmak hem de bu kavimle birlik olup Xiong-nu'ların üzerine giderek onları yok etmek için askeri bir memur olan Chang K'ien’i görevlendirdi. Chang K'ien, Yüe-chi elçiliğine gönüllü bir üye olarak katıldı. K'ien, güçlü bir fiziğe sahip, büyük ve güvenilir ayrıca güney ve batıdaki yabancı kabilelerde popüler bir adamdı.
Chang K'ien, Chenggu, China
Batı Han İmparatoru Wudi
Chang K'ien, yolculuğun başında Xiong-nu ülkesini geçerken Xiong-nu'lar tarafından esir olarak ele geçirildi. Bu esir halinden kurtulması 10 yıldan fazla bir zaman aldı. Hatta esirken yerli bir kadınla da evlendirilmişti. Bu on yıllık esaret dönemi her ne kadar zorlu gözükse de Chang K'ien için Xiong-nu'ların sistemini ve organizasyonunu öğrenmek bakımından faydalı olduğunu söylersek herhalde yanılmış olmayız.
Chang K'ien, Xiong-nu'ların elinden kaçmayı başardığında ülkesine dönmek yerine kendisine verilen görevi unutmamış, görevini tamamlamak ve Yüe-chi'ler ile ilişki kurmak üzere seyahatine devam etmiştir. Yüe-chi'lere ulaşmayı başaran Chang K'ien, ne yaptıysa istenilen ittifakı Yüe-chilere kabul ettiremedi. Hayal kırıklığına uğrayan Chang K'ien, dönüş yolunda Xiong-nu'lar tarafından tekrar ele geçirildi. Xiong-nu'ların kendi iç mücadelelerini fırsat bilen Chang K'ien, Xiong-nu'ların elinden tekrar kaçmayı başardı ve yaklaşık 13 yıl sonra MÖ 126'da Çin sarayına geri döndü. İmparator, Chang K'ien'i bir "Ta'i-ching-ta-fu" yani "İmparatorluk Kahyası" olarak atadı.
Chang K'ien'in MÖ 138'de İmparator Wudi'den ayrılması. Mogao Mağaraları duvar resimleri
İmparator Wudi'nin istediği olmamış, Xiong-nu'ların bozkır federasyonundaki gücünü kontrol etmek için bir ittifak bulamamıştı. Tüm bu olumsuzluklara rağmen Chang K'ien'in esaret dönemi boyunca gezdiği yerler, zaman geçirdiği halk ve kültürlerle ilgili önemli bilgilerle geri dönmesi oldukça önemlidir.
Chang K'ien'in en önemli özelliği Çin ile batıda bulunan ülkeler arasındaki ekonomik, diplomatik ve kültürel iletişimi açmış olmasıdır. Ayrıca İpek Yolu'nunda gelişmesini sağlamasıdır. Batıda bulunan ülkeler ile ilişkilerini geliştirmesinde İmparator Wudi'ye büyük katkı sağlamış ve yeni izlenimlerin oluşmasında önemli katkıları olmuştur. Chang K'ien, Fergana Vadisi (Özbekistan), Bactria (Afganistan), Soghdiana (Özbekistan) , Parthia (İran) gibi bölgelerde bulunarak bu devletlerle diplomatik ilişkiler kurulmasını sağladı. Karşılıklı olarak yeni ırk atlar, mal, düşünce, bitki ve sebze (üzüm, ceviz ve yonca gibi) alışverişleri yapıldı. Chang K'ien ayrıca Çin'i Helenistik kültürle temasa sokmuştur. J.P. Roux, Chang K'ien'in Çin'in Orta Asya politikasını başlatan kişi ve İpek Yolu'nun simgesi olduğunu söylemektedir.
Çin'in Chenggu (Shaanxi) eyaletinde 114 yılında hayatını kaybetmiş olan Chang K'ien, Çin'e kazandırdığı tüm bu özelliklerle Çin tarihinde önemli bir kahraman olarak görülmektedir.
[1] Wudi kelimesi 'Savaşçı İmparator anlamına gelmektedir. İmparator olmadan önceki adı Liu Che'dir.
KAYNAKLAR:
YOLAÇ, C., 2016. Herkes İçin Çin Tarihi 'Siyaset, Kültür ve Medeniyet', Olasılık Yayınları, İstanbul.
YOLAÇ, C., 2016. Herkes İçin Çin Tarihi 'Siyaset, Kültür ve Medeniyet', Olasılık Yayınları, İstanbul.
ROUX, J.P., 2006. Orta Asya Tarih ve Uygarlık, Kabalcı Yayınevi, İstanbul.
HIRTH, F., 1917. "The Story of Chang K'ien, China's Pionerr in Western Asia: Text and Translation of Chapter 123 of Ssi-Ma Ts'ien's Shi-Ki", Journal of the American Oriental Society, Vol. 37, pp. 89-152.
WU, D., 2013. Zhang Qian: Pioneer Explorer of the Route to the West, The Epoch Times. (https://www.theepochtimes.com/zhang-qian-pioneer-explorer-of-the-route-to-the-west_309525.html)
Han İmparatorluğu hakkında bilgi için bakınız:
Wang, Xiaoyan & Jinsuo Zhao. 2012. “The Cultural Exchange Between Sino-Western: Silk Trade in Han Dynasty.” Asian Culture and History. 4, no. 1.
Wood, Francis. 2002. The Silk Road: Two Thousand Years in the Heart of Asia., Cambridge: Cambridge University Press.
Liu, Xinru. 2010. The Silk Road in World History, Oxford: Oxford University Press.
Yiping, Zhang. 2005. Story of the Silk Road, Beijing: China Intercontinental Press.
https://www.britannica.com/biography/Zhang-Qian
Han İmparatorluğu hakkında bilgi için bakınız:
Wang, Xiaoyan & Jinsuo Zhao. 2012. “The Cultural Exchange Between Sino-Western: Silk Trade in Han Dynasty.” Asian Culture and History. 4, no. 1.
Wood, Francis. 2002. The Silk Road: Two Thousand Years in the Heart of Asia., Cambridge: Cambridge University Press.
Liu, Xinru. 2010. The Silk Road in World History, Oxford: Oxford University Press.
Yiping, Zhang. 2005. Story of the Silk Road, Beijing: China Intercontinental Press.
Fotoğraflar:
https://www.listennotes.com
https://premodernexplorationatstfx.wordpress.com/2015/11/17/zhang-qian-and-the-silk-road/https://www.wikiwand.com/id/Daftar_Kaisar_Dinasti_Han
https://confuciomag.com/zhang-qian-ruta-de-la-seda
https://www.listennotes.com
https://premodernexplorationatstfx.wordpress.com/2015/11/17/zhang-qian-and-the-silk-road/https://www.wikiwand.com/id/Daftar_Kaisar_Dinasti_Han
https://confuciomag.com/zhang-qian-ruta-de-la-seda
