Kanagawa Açıklarında Büyük Dalga, Katsushika Hokusai (25.7-37.9 cm)
Resimde de gördüğünüz Katsushika
Hokusai'nin Büyük Dalga (The Great Wave) olarak da adlandırılan Kanagawa'daki
Dalga Altında (Under the Wave of Kanagawa), dünyadaki en ünlü sanat
eserlerinden biridir. Muhtemelen birçok yerde görmüşsünüzdür bu resmi. Biblolarda,
duvar kâğıtlarında, tişörtlerde vb. Ancak tarihi bir resim olduğunu ve Avrupa
sanatını etkilediğini biliyor muydunuz?
Ressamdan başlayalım. Katsushika
Hokusai, 1760 yılında Japonya'nın Edo kentinde (bugünkü Tokyo) doğdu ve 1849’a
yaşamını sürdürdü. Bir ayna üreticisi olan mütevazı bir ebeveynin oğluydu. Bir
eğitimi yoktu. On iki yaşına geldiğinde kısa bir süre bir kitapçıda çalıştı.
Daha sonra bir tahta oymacılığında çırak olarak çalıştı. Çalışırken pek çok
pratik yapma imkânı buldu ve usta Katsukawa Shunsho’nun atölyesine 1777’de
öğrenci olarak kabul edildi. Shunsho'nun stüdyosundan ayrıldığında ve kendi kişisel
sıkıntılarıyla uzun bir süre uğraştıktan sonra birkaç yıl boyunca tasarlamaya
devam ettiği Katsukawa tarzında baskılar basar. Baskılarını çok ucuza satar ve
aslında pek fazla rağbet göremez. Satışlarından dolayı büyük bir yoksulluk
çeker. Ancak hiçbir şey hevesini kıramaz. Biraz geç olsa da “surimono” türünde
resim yapmak için anlaşır. Surimono, Japon tahta oyma baskının bir türüdür.
Yeni Yıl gibi özel günler için özel olarak yapılırlar. Surimono tam anlamıyla "basılı şey"
anlamına gelir. Bundan sonra hayat onun için daha kolaylaştı diyebiliriz. Pek
çok baskı tasarladı ve sukimono sanatında uzmanlaştı. Büyüleyici tasarımları sayesinde
gittikçe ün kazandı.
Katsushika Hokusai
Honnami Koetsu (M.S.
1558-1615) tarafından kurulan ve büyük Japon usta sanatçıların en seçkinleri
arasında yer alan Tawaraya Sotatsu ve Ogata Korin tarafından devam eden okulun temsilcisi
oldu. Birçok kitapta eserleri yayınlandı. Birçok hocası olan Hokusai, birden
fazla isim kullandı ve bu nedenle döneminde farklı yazmalarda farklı imzalar attı.
En sonunda doğduğu yer olan “Edo’nun kuzey stüdyosu” anlamına gelen Katsushika Hokusai
ismini kullandı.
Büyük Dalga, Hokusai'nin 1830
ve 1833 yılları arasında yaptığı “Fuji Dağı'nın Otuz altı görüntüsü” başlıklı
bir dizi baskının bir parçasıdır. Serideki bütün görüntüler Japonya’nın en
yüksek dağı olan Fuji Dağı’nı gösterir. Serideki her resimde farklı mevsimler
görülür. Büyük Dalga’daki Fuji Dağı, kompozisyonun ana noktası değil. Asıl
dikkat çeken resmin ön kısmındaki büyük bir dalga ve biraz sonra büyük dalganın
yutacağı üç balıkçı teknesidir. Ayrıca perspektifle uyumlu olarak Fuji Dağı,
küçüktür ve sanki o da büyük dalga tarafından ele geçirilecekmiş gibi görünür.
Büyük ihtimalle Hokusai, dağı çevrelemek için dalgaları kullanmıştır. Hokusai’nin
dönüm noktası Japon halkının günlük yaşamına odaklanması olmuştur. Büyük
Dalga'da da gördüğümüz Fuji Dağı kıyısı açıklarında denizle mücadele eden
balıkçıların sahnesi gibi. Üç teknede toplam otuz kişi resmedilmiştir.
Hokusai'nin yaptığı 36 Fuji Dağı görüntüsü
Altı yaşından beri
sanatla iç içe olan Hokusai, bu eserini 70 yaşında yapmıştır. Bu yaşlarında
aslında sanatçı eşini kaybetmiştir ve hayatı parasal olarak da çok sıkıntılı
geçmektedir. Birinin tavsiyesi ile bu seriyi yapmaya başlar. Resimde görülen üç
balıkçı teknesinin kıyıya değil de dalgaların üzerine gitmesi belki de sanatçının
zorluklar karşısındaki hayatını yansıtıyor olabilir. Eserlerin insanın en uç
duyguları hissettiğinde ortaya çıktığını düşünüyorum. Bu en mutlu olduğunuz
veya en üzgün olduğunuz dönemde olabilir. Peki, Hokusai bu resimleri para
kazanmak için mi yapıyordu yoksa sadece sanatsal kaygıları için mi? Zor bir dönemden
geçtiğini düşünürsek para kazanmak için yaptığı şeklinde yorumlanabilir belki
ancak öylesine de yapılan resimler değildir. Elbette bir sanat kaygısı vardır
yoksa bu kadar başarılı olamaz ve Avrupa sanatını da etkisi altına alamazdı. En büyük
dalganın önündeki küçük dalga Fuji Dağı’na ve dalgalar da sanki bir pençeye
benzemektedir. Bu eser bir kış görüntüsünü yansıtır. Bu nedenle dalgaların üzerine
serpiştirilen beyaz noktalar kardır.
Ayrıca bahsetmek
gerekirse bugün zevkle okuduğumuz Japon çizgi romanı olan “manga” kelimesini ilk
bulan ve kullanan kişi Katsushika Hokusai’dir. Manga kelimesi, iki Çince
karakterden oluşmaktadır. (Man: ilgisiz, ga: resim.) Manga bir eskizi olmadan
hızlıca yapılmış anlamına gelir. Bu nedenle Hokusai her eserine kısa cümleler
yazmıştır. Büyük Dalga’nın sol üst köşesindeki dikdörtgen kısımda “Kanagawa
açıklarındaki büyük dalga” yazar ve bu yazı resmin konusunu anlatır. Yan
tarafında da Hokusai, ismini değiştirmiş ve “Adını Litsu’ya çeviren Hokusai’nin
fırçasından” diye yazmıştır.
Hokusai'nin imzası
Bahsettiğimiz resmin bir tahta
baskı olduğunu söyleyelim. Bu tekniğe Ukiyo-e denilir. Ukiyo-e, Edo Dönemi'nde
yapılan Japon tahta baskılarının adıdır. Ukiyo-e, "yüzen dünya"
anlamına gelir ve dünyanın faniliğini, gelip geçiciliğini ifade eder. En eski baskılar sadece siyah beyaz olarak yapılıyordu
ancak daha sonra Hokusai’nin çalışmasından da anlaşılacağı gibi ek renkler
eklendi. Hokusai, bir Edo dönemi sanatçısıdır. Edo dönemi (1603-1868), Japonya’nın
tamamen kendi içine kapandığı yaklaşık 250 yıllık bir dönemdir. Ayrıca Çin ve
Hollanda ile sadece sınırlı etkileşime izin verilmiştir.
1860 yılında Japonya ihracata
açıldıktan sonra Batı Japonya ile tanışır ve Batı'da Japon bir görsel kültür
seli oluşmaya başlar. Paris'teki 1867 Uluslararası Fuar’da Hokusai’nin
çalışmaları Japon pavyonunda gösterilir.
Bu durum, Batılı izleyicilere Japon kültürünün ilk kez sunulması ve
Japon sanatının büyük bir ilgi görmesine yol açmıştır. Avrupalı sanatçılar
Ukiyo-e’i “Japonizm” olarak görüyorlardı. Şöyle ki ünlü ressam Claude Monet,
Edgar Degas, Van Gogh ve onlar gibi izlenimci ressamlar Japon ressamın
baskılarına hayran kaldı desek yalan olmaz sanırım. Hokusai’nin resimlerinde
görülen sade, günlük yaşam görüntüleri, mekânların düzlüğü gibi özellikler
nedeniyle gelecekteki pek çok sanatçıya ilham kaynağı olmuştur. Japon baskı
sanatı, zengin ve özgün bir teknik olduğu için Avrupalı sanatçıların büyük
ilgisini çekmiştir. Ayrıca bir başka sanatçı Hiroshige'nin de ismini analım çünkü Van Gogh ondan sıkça ilham almıştır.
Müzik sanatında da
etkisini göstermiştir. Ünlü besteci Claude Debussy, bu eserden etkilenerek “La
Mer (Deniz)” adlı bir beste yapmış ve albüm kapağında Hokusai’nin eserini
kullanmıştır. Besteyi dinlerseniz içerisinde Büyük Dalga’yı hissedebilirsiniz. Şiir
sanatında da Almanya’nın ünlü lirik şiir temsilcisi Rainer Maria Rilke’nin
Hokusai’den etkilenerek yazdığı “Der Berg (Dağ)” isimli şiiri bulunmaktadır. Sadece
Batı mı Japonya’dan etkilendi? Hayır. Japonya’da bir batı etkisine maruz kaldı
ve modernleşme sürecine girdi. Hokusai de birçok Avrupalı sanatçıdan etkilendi
ve eserlerinde Avrupa tarzı perspektifi kullandı. Avrupa tarzı ile kendi
kültürünü birleştirmiş, bu özelliği ile diğer çağdaş sanatçılardan kendisini
ayırmıştır.
“Dağ” şiirinden birkaç
dize:
Otuz altı kez ve yüz kez
Ressam dağı resmetmeye çalıştı
Üzüntüden dağıldıkça tekrar tekrar uğraştı
Otuz altı kez ve yüz kez
Claude Debussy albüm kapağı
Claude Debussy-La Mer bestesi:
Resimdeki en önemli nokta
kullanılan renktir. Prusya mavisi. Bu rengin Japonya’ya gelmesi Hollanda
sayesinde oluyor. Hatırlarsanız biraz önce Japonya’nın kendi içine
kapanmasından, ticareti sadece Çin ve Hollanda ile yapmasından bahsetmiştik. İşte
bu sayede Hollanda’dan gelen bu renk, Hokusai’yi bölgesindeki diğer sanatçılardan
ayırmıştır.
Hokusai, bu resmi
yaparken sanat yaptığı doğru ancak kendisi sanat yaptığının farkında mıydı?
Bunu bilemeyiz ama tüm Avrupa’yı etkisi altına aldığı gerçektir. Tüm yaşamı
boyunca 30 bini aşan eser meydana getirmiştir. Öyle ki 1849 yılında 89 yaşında ölmeden
önce bana beş veya on yıl verseler gerçek bir ressam olurdum demiştir. Ondaki sanatsal
zekâ hiçbir zaman kaybolmamış, sanat ruhunu hiçbir zaman kaybetmemiş ve tutkulu
eserlerini tüm dünyaya yaymıştır. Hokusai tam anlamıyla Uzak Doğu’da çağdaş bir
sanat oluşturmuş ve öncü olmuştur.
Üst: Vincent Van Gogh "Yağmur Altında Köprü"/ Alt: Hiroshige "Shin-Ōhashi köprüsü ve ani sağanak altında Atake"
EDO DÖNEMİNİ ANLATAN BAZI
ANİME VE FİLMLER:
· · House of Five Leaves
· · Samurai Champloo
· · Gintama (Edo döneminin sonu ve
sonrası)
· · Rainou (Yıldırım Ağacı)
· · When the Last Sword is Drawn
· · The Hidden Blade
· · Hara-Kiri: Death of a Samurai
(2011)
KAYNAKLAR:
Schodt, Frederik L.
1983. Manga! Manga! :The World of Japanese Comics, New York: Kodansha
International: 35-92.
Kurşuncu, İpek. 2014. Zen’den
Manga Ve Otaku Kültürüne Japon Sanatı Ve Boşluk Bağlamında Değerlendirilmesi,
Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmış Yüksek Lisans
Tezi, İstanbul.
John M. Hobson. 2015. Batı Medeniyetinin Doğulu Kökenleri, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
John M. Hobson. 2015. Batı Medeniyetinin Doğulu Kökenleri, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
Turani, Adnan.1992. Dünya
Sanat Tarihi, Remzi Kitabevi, İstanbul.
Baker,Joan
Stanley.2000. Japanese Art,Thames and Hudson Ltd.,Londra.
Kıran, Hasan. 2008. Tarihsel
Süreç İçerisinde Japon Baskı Sanatına Bir Bakış, Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Güzel Sanatlar Fakültesi, Cilt: 1, Sayı: 2, s. 147-158,Van.
Frederick W. Gookin. Color-Prints
by Katsushika Hokusai, Bulletin of the Art Instıtute of Chicago
(1907-1951), Vol: 24, No: 2, (Feb 1930), pp. 21-24.
http://seyahat.mynet.com/kanagawanin-buyuk-dalgasi-nasil-bu-kadar-unlu-oldu-1184888
